مرگ مشکوک در مؤسسه ضدطاعون سیبری؛ آیا دوران کرونای دیگری در راه است؟

در اوایل مهر ۱۴۰۵ (اوایل اکتبر ۲۰۲۶)، مرگ یک تکنسین آزمایشگاهی ۲۸ ساله در مؤسسه تحقیقاتی ضدطاعون ایرکوتسک در سیبری روسیه، موجی از نگرانی و گمانه‌زنی درباره احتمال شیوع طاعون ریوی ایجاد کرد. مقامات روسی علت مرگ را «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» اعلام کرده‌اند و می‌گویند هیچ شواهدی از ارتباط بیماری با پاتوژن‌های مورد مطالعه در آزمایشگاه یافت نشده است. با این حال، نزدیک به ۲۰۰ نفر از تماس‌های نزدیک تحت مراقبت پزشکی قرار گرفته‌اند و سازمان‌های بین‌المللی از جمله سازمان بهداشت جهانی، آمریکا و اتحادیه اروپا وضعیت را رصد می‌کنند.

آنچه تاکنون مشخص شده است

طبق گزارش‌های رسمی روس‌پوتربنادزور (سازمان نظارت بهداشتی روسیه) و اظهارات فرماندار منطقه ایرکوتسک، زن جوان که توسط رسانه‌های محلی داریا شیپیلووا نامیده شده، در بیمارستان شهر شلخوف بستری شد و در شب اول تا دوم اکتبر جان باخت. برخی رسانه‌های مستقل مدعی شدند او هنگام کار با لوله آزمایش حاوی باکتری Yersinia pestis (عامل طاعون) دچار حادثه شده است. اما مقامات روسی پس از آزمایش‌های گسترده اعلام کردند هیچ میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت حرفه‌ای او در نمونه‌ها شناسایی نشده و هیچ حادثه آزمایشگاهی تأیید نشده است. تاکنون هیچ مورد ثانویه یا مثبت طاعون در میان تماس‌ها گزارش نشده و وضعیت بهداشتی منطقه «پایدار» توصیف شده است.

سازمان بهداشت جهانی بر اساس اطلاعات غیررسمی موجود، خطر برای جمعیت عمومی را پایین ارزیابی کرده اما خواستار شفافیت بیشتر از سوی مقامات روسی شده است.

طاعون چیست و چرا نگران‌کننده است؟

طاعون بیماری باکتریایی ناشی از Yersinia pestis است که به‌طور طبیعی در جوندگان و کک‌های آن‌ها گردش می‌کند. سه شکل اصلی دارد:

• طاعون خیارکی (شایع‌ترین): از طریق گزش کک آلوده منتقل می‌شود و باعث تورم غدد لنفاوی می‌شود.
• طاعون سپتی‌سمیک: عفونت خون.
• طاعون ریوی (خطرناک‌ترین): عفونت ریه که می‌تواند از طریق قطرات تنفسی از انسان به انسان منتقل شود و در صورت عدم درمان سریع، مرگ‌ومیر بسیار بالایی (تا ۱۰۰ درصد) دارد.

طاعون هرگز ریشه‌کن نشده است. سالانه صدها تا هزاران مورد در جهان (عمدتاً در ماداگاسکار و جمهوری دموکراتیک کنگو) گزارش می‌شود. روسیه نیز چندین کانون طبیعی طاعون دارد و هر سال هزاران نفر در مناطق پرخطر واکسینه می‌شوند.

تهدیدات و اثرات احتمالی

اگر واقعاً طاعون ریوی در میان باشد، خطر اصلی انتقال فردبه‌فرد در محیط‌های بسته (بیمارستان یا آزمایشگاه) است. اما طاعون برخلاف کرونا، با آنتی‌بیوتیک‌های رایج (مانند استرپتومایسین، جنتامایسین یا داکسی‌سایکلین) در صورت تشخیص و درمان زودهنگام به‌خوبی قابل کنترل است. واکسن هم وجود دارد، هرچند اثربخشی کامل آن هنوز مورد بحث است.

اثرات اقتصادی و اجتماعی در صورت گسترش محدود می‌تواند شامل قرنطینه‌های محلی، اختلال در تردد و افزایش هزینه‌های بهداشتی باشد. اما برخلاف همه‌گیری‌های ویروسی، گسترش جهانی سریع آن بسیار بعید است، زیرا باکتری با درمان مناسب مهار می‌شود و سیستم‌های بهداشتی مدرن (برخلاف قرون وسطی) قادر به کنترل آن هستند.

مقایسه با کرونا (کووید-۱۹)

کرونا به‌دلیل ماهیت ویروسی، جهش‌پذیری بالا و انتقال آسان در افراد بدون علامت، توانست به همه‌گیری جهانی تبدیل شود. طاعون در مقابل، بیماری شناخته‌شده‌ای است که سیستم‌های بهداشتی تجربه قرن‌ها مقابله با آن را دارند و با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است. بنابراین حتی در صورت تأیید مورد آزمایشگاهی، احتمال تبدیل شدن به بحران جهانی مشابه کرونا بسیار اندک است.

واکنش مشکوک ترامپ درباره این طاعون

ترامپ روز دوشنبه (۵/۶ اکتبر ۲۰۲۶) هنگام صحبت با خبرنگاران در محوطه کاخ سفید، درباره گزارش مرگ مشکوک تکنسین آزمایشگاه در مؤسسه ضدطاعون ایرکوتسک روسیه اظهارنظر کرد.

آنچه دقیقاً گفت:

• وقتی خبرنگار پرسید آیا نگران شیوع احتمالی طاعون است، پاسخ داد: «بله، نگرانم».
• بیماری را «بیماری خشن» (rough disease) توصیف کرد و گفت:
  «میکروب‌ها و میکروب‌ها قوی‌تر و باهوش‌تر شده‌اند. مثل یک ارتش هستند.»
• افزود که در گذشته ذات‌الریه راحت‌تر درمان می‌شد، اما حالا میکروب‌ها نسبت به قبل قوی‌تر شده‌اند و داروهایی که قبلاً کار می‌کرد، دیگر مثل قبل مؤثر نیستند.
• اعلام کرد آمریکا «به‌شدت در حال بررسی» موضوع است و آماده کمک به روسیه است:
  «هر کسی که چنین مشکلی داشته باشد، ما همیشه آماده‌ایم کمک کنیم.»

چرا این‌طور حرف زد؟

سبک همیشگی ترامپ این است که موضوعات پیچیده را ساده، دراماتیک و با زبان عامیانه بیان کند. او:

• نگرانی عمومی را تقویت کرد (با کلمات قوی مثل «ارتش میکروب‌ها»).
• همزمان پیشنهاد کمک آمریکا را مطرح کرد (که با رویکرد «کمک به دیگران در بحران» همخوانی دارد).
• هنوز با پوتین در این‌باره صحبت نکرده بود و اطلاعاتش بر اساس گزارش‌های اولیه بود.

در واقع حرف‌هایش بیشتر بازتاب واکنش سریع و سبک شخصی‌اش بود تا یک ارزیابی علمی دقیق. مقامات دیگر دولت آمریکا (مثل وزیر خارجه) محتاط‌تر صحبت کردند و گفتند «نگرانی جدی نیست، اما باید تحت نظر باشد».

جمع‌بندی پایگاه خبری تجریش

تا این لحظه هیچ مورد تأییدشده طاعون از سوی مقامات روسی یا سازمان بهداشت جهانی اعلام نشده و آزمایش‌های تماس‌ها منفی بوده است. آنچه رخ داده، ترکیبی از مرگ مشکوک در یک آزمایشگاه تخصصی، گمانه‌زنی رسانه‌ای و واکنش احتیاطی مقامات بهداشتی است. با این حال، این رویداد یادآور اهمیت شفافیت در گزارش‌دهی بیماری‌های خطرناک، ایمنی آزمایشگاه‌های سطح بالا و آمادگی جهانی برای پاتوژن‌های نوظهور یا بازپدیدار است.

سازمان‌های بین‌المللی همچنان وضعیت را زیر نظر دارند و توصیه می‌کنند مردم به اطلاعات رسمی تکیه کنند و از انتشار شایعات خودداری نمایند.

لازم به یادآوری است اکونومیست روی جلد ابتدای ۲۰۲۶ نمادهای کلی مرتبط با سلامت و بیوتکنولوژی را آورده بود، اما هیچ پیش‌بینی مشخصی درباره طاعون، همه‌گیری جدید یا بیماری خاصی اعلام نکرده است.

در حال حاضر دقیق‌ترین نتیجه این است: منتظر نتایج آزمایش پاتوژن‌شناسی بمانید. اگر طاعون تأیید شود و تماس‌ها علائمی بروز دهند، خطر به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد؛ اگر پاتوژن‌های دیگر یا علل غیرعفونی تأیید شوند، این حادثه به زودی پایان خواهد یافت.

اما تجربه تلخ دروان کرونا که از چین شروع شد و کلی انسان را به کام مرگ کشاند و باعث لطمات فراوان روحی شد و کلی به اقتصاد مملکتها و خانواده‌ها لطمه وارد نمود و پارادیمهای جدیدی مثل آموزش مجازی و دورکاری را ایجاد کرد ، میتواند اینبار از رقیب دیگر آمریکا و از روسیه شروع شود؟

منابع اصلی: گزارش‌های روس‌پوتربنادزور، فرمانداری ایرکوتسک، سازمان بهداشت جهانی، وزارت امور خارجه آمریکا، CBC، Reuters، Meduza و سایر رسانه‌های معتبر بین‌المللی (اکتبر ۲۰۲۶).