به گزارش پایگاه خبری تجریش ؛ گوهرشناسی یا Gemmology یکی از تخصصهای مهم در صنعت سنگهای قیمتی و جواهرات است که با شناسایی، بررسی و ارزیابی علمی گوهرها سروکار دارد. برخلاف تصور رایج، گوهرشناسی فقط شناخت نام سنگها یا تشخیص یک الماس و یاقوت از روی ظاهر نیست؛ بلکه حوزهای تخصصی است که دانش کانیشناسی، بلورشناسی، خواص نوری، ویژگیهای فیزیکی و روشهای آزمایشگاهی را با تجربه عملی ترکیب میکند.
با گسترش استفاده از سنگهای مصنوعی، روشهای جدید بهسازی و پیچیدهتر شدن بازار جهانی گوهرها، تشخیص دقیق ماهیت و ویژگیهای یک سنگ اهمیت بیشتری پیدا کرده است. به همین دلیل، گوهرشناس میتواند در بخشهای مختلف زنجیره صنعت گوهر و جواهر، از آزمایشگاه و ارزیابی تا خرید، فروش، تجارت و آموزش فعالیت کند.
گوهرشناسی دقیقاً چیست؟
گوهرشناسی علمی است که به مطالعه و شناسایی مواد مورد استفاده بهعنوان گوهر میپردازد.
یک گوهرشناس ممکن است یک سنگ را از جنبههای مختلف بررسی کند؛ از جمله:
* هویت و گونه گوهر
* ویژگیهای فیزیکی
* خواص نوری
* ساختار بلوری
* رنگ و عوامل ایجادکننده آن
* اینکلوژنها و ویژگیهای داخلی
* طبیعی یا مصنوعی بودن
* وجود یا نوع بهسازی
* ویژگیهای تراش و ظاهر
برای رسیدن به نتیجه قابل اعتماد، معمولاً یک ویژگی بهتنهایی کافی نیست و گوهرشناس باید مجموعهای از شواهد را در کنار یکدیگر تفسیر کند.
آیا برای گوهرشناس شدن باید دانشگاه رفت؟
برای ورود به گوهرشناسی، داشتن تحصیلات دانشگاهی مرتبط میتواند مفید باشد، اما تنها مسیر ورود به این حرفه نیست.
گوهرشناسی یک حوزه بسیار عملی است و آموزش تخصصی آن میتواند از طریق دورههای حرفهای، آموزشگاههای تخصصی، کارآموزی، آزمایشگاهها و برنامههای آموزشی مؤسسات معتبر انجام شود.
با این حال، هرچه فرد بخواهد در بخشهای علمیتر و آزمایشگاهی فعالیت کند، دانش پایه در زمینههایی مانند کانیشناسی، زمینشناسی، شیمی و فیزیک میتواند مزیت مهمی باشد.
مهمتر از عنوان مدرک، ترکیبی از دانش علمی، آموزش عملی، کار با تجهیزات و تجربه بررسی نمونههای واقعی است.
مسیر ورود به حرفه گوهرشناسی
ورود به گوهرشناسی را میتوان به چند مرحله تقسیم کرد.
۱. یادگیری مبانی گوهرشناسی
در مرحله نخست باید با مفاهیم پایه آشنا شد:
* کانی و بلور
* سیستمهای بلوری
* سختی
* وزن مخصوص
* ضریب شکست
* دوشکستی
* چندرنگی
* پراکندگی نور
* فلورسانس
* رنگ و شفافیت
* انواع اینکلوژن
این مباحث پایهای هستند که در مراحل بعدی برای شناسایی واقعی سنگها به کار میروند.
۲. یادگیری کار با ابزارهای گوهرشناسی
پس از مبانی نظری، آموزش عملی اهمیت پیدا میکند.
ابزارهای متداول شامل مواردی مانند:
* لوپ 10×
* میکروسکوپ گوهرشناسی
* رفراکتومتر
* پلاریسکوپ
* دیکروسکوپ
* اسپکتروسکوپ
* فیلترهای تشخیصی
* ترازوی دقیق
* تجهیزات اندازهگیری وزن مخصوص
هستند.
هدف صرفاً یادگیری نحوه استفاده از ابزار نیست؛ بلکه فرد باید بتواند نتیجه آزمایش را تفسیر کند.
۳. شناسایی سیستماتیک گوهرها
در این مرحله، کارآموز با نمونههای واقعی کار میکند و تلاش میکند بر اساس مجموعهای از ویژگیها، هویت سنگ را مشخص کند.
برای مثال، رنگ یک سنگ بهتنهایی نمیتواند معیار کافی برای تشخیص آن باشد. ضریب شکست، وزن مخصوص، ویژگیهای نوری، اینکلوژنها و سایر دادهها باید در کنار هم بررسی شوند.
۴. تشخیص سنگهای مصنوعی و بدل
یکی از مهارتهای مهم در گوهرشناسی حرفهای، تشخیص تفاوت میان گوهر طبیعی، گوهر مصنوعی و بدل است.
Synthetic مادهای است که در محیط آزمایشگاهی تولید شده و میتواند از نظر ترکیب یا ساختار به نمونه طبیعی مربوطه شباهت داشته باشد.
Simulant مادهای متفاوت است که برای شبیهسازی ظاهر یک گوهر دیگر استفاده میشود.
تشخیص این مواد در بسیاری از موارد نیازمند مشاهده میکروسکوپی و آزمایشهای تخصصیتر است.
۵. شناخت بهسازیها
بخش دیگری از آموزش حرفهای، شناخت Treatmentهاست.
گوهرها ممکن است با روشهایی مانند حرارت، پرکردن شکستگی، انتشار، پوششدهی یا سایر روشها بهسازی شده باشند.
گوهرشناس باید بتواند تا حد امکان شواهد این فرآیندها را شناسایی و گزارش کند.
۶. ورود به محیط آزمایشگاهی
پس از کسب دانش پایه، تجربه واقعی اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند.
کار در آزمایشگاه باعث میشود فرد با نمونههای متنوع، موارد مرزی، سنگهای پیچیده و محدودیتهای ابزارها مواجه شود.
این مرحله معمولاً فاصله میان «دانستن مطالب گوهرشناسی» و «توانایی کار حرفهای بهعنوان گوهرشناس» را مشخص میکند.
مهمترین مهارتهای یک گوهرشناس حرفهای
مهارت علمی
گوهرشناس باید اصول کانیشناسی، بلورشناسی و خواص نوری را در حد مورد نیاز حرفه خود بداند.
مهارت مشاهده
بخش قابل توجهی از گوهرشناسی به مشاهده دقیق مربوط است.
دیدن یک اینکلوژن، تشخیص الگوی رشد، بررسی شکستگی یا مشاهده نشانههای یک Treatment میتواند اطلاعات مهمی در اختیار متخصص قرار دهد.
کار با تجهیزات
تسلط بر ابزارهای پایه و پیشرفته، یکی از مهارتهای اصلی این حرفه است.
تحلیل و تفسیر
داشتن عدد RI یا SG بهتنهایی کافی نیست. گوهرشناس باید بتواند دادههای مختلف را با یکدیگر تطبیق دهد و نتیجه منطقی استخراج کند.
مستندسازی
در محیط حرفهای، ثبت اطلاعات نمونه، نتایج آزمایش و محدودیتهای تشخیص اهمیت زیادی دارد.
زبان انگلیسی تخصصی
بخش قابل توجهی از منابع علمی و آموزشی معتبر گوهرشناسی به زبان انگلیسی منتشر میشود. آشنایی با اصطلاحات تخصصی انگلیسی برای مطالعه مقالات، کتابها، گزارشهای آزمایشگاهی و دورههای بینالمللی بسیار مهم است.
وظایف گوهرشناس چیست؟
وظایف یک گوهرشناس بسته به محل کار او متفاوت است.
فعالیت در آزمایشگاه گوهرشناسی
در آزمایشگاه ممکن است وظایفی مانند:
* شناسایی گوهر
* تشخیص طبیعی یا مصنوعی بودن
* بررسی بهسازی
* بررسی میکروسکوپی
* انجام آزمایشهای فیزیکی و نوری
* آمادهسازی اطلاعات برای گزارش آزمایشگاهی
انجام شود.
کارشناسی و ارزیابی
گوهرشناس میتواند در فرآیند بررسی کیفیت و ویژگیهای گوهر برای کارشناسی یا ارزیابی تجاری مشارکت داشته باشد.
البته شناسایی علمی سنگ و ارزشگذاری مالی آن دو فرآیند متفاوت هستند و نباید این دو عنوان را یکسان در نظر گرفت.
فعالیت در تجارت گوهر
یک متخصص گوهرشناسی که دانش تجاری نیز داشته باشد، میتواند در خرید، تأمین، کنترل کیفیت، فروش و تجارت سنگهای قیمتی فعالیت کند.
در این بخش، توانایی تشخیص ریسکهای مربوط به طبیعی یا مصنوعی بودن، بهسازی و کیفیت سنگ اهمیت زیادی دارد.
آموزش
گوهرشناسان باتجربه میتوانند در آموزشگاهها، مراکز آموزشی و دورههای تخصصی به تدریس مباحث نظری و عملی بپردازند.
گوهرشناس در چه محیطهایی میتواند کار کند؟
بازار کار این تخصص فقط به یک آزمایشگاه محدود نمیشود.
زمینههای فعالیت میتواند شامل موارد زیر باشد:
آزمایشگاههای گوهرشناسی
تمرکز اصلی بر شناسایی و بررسی علمی نمونههاست.
شرکتهای تجارت سنگهای قیمتی
تمرکز بیشتر بر خرید، تأمین، کنترل کیفیت و تجارت گوهرهاست.
شرکتها و کارگاههای تولید جواهرات
گوهرشناس میتواند در انتخاب و کنترل کیفیت سنگهای مورد استفاده در جواهرات نقش داشته باشد.
حراجیها و مجموعههای خصوصی
شناخت گوهرها برای بررسی و مستندسازی برخی قطعات کلکسیونی و جواهرات اهمیت دارد.
شرکتهای بیمه و کارشناسی
اطلاعات تخصصی گوهرشناسی میتواند بخشی از فرآیند کارشناسی جواهرات و سنگهای قیمتی باشد.
مراکز آموزشی
آموزش گوهرشناسی، شناسایی سنگها و کار با تجهیزات از دیگر مسیرهای فعالیت است.
بازار کار گوهرشناسی چگونه است؟
بازار کار گوهرشناسی را نمیتوان صرفاً با عنوان «شغل گوهرشناس» تعریف کرد. این تخصص در چندین بخش مختلف صنعت جواهرات و تجارت سنگ کاربرد دارد.
در سطح حرفهای، مسیر شغلی میتواند از کارآموز یا دستیار آزمایشگاه آغاز شود و با افزایش تجربه به مسئول آزمایشگاه، کارشناس گوهرشناسی، متخصص شناسایی سنگهای خاص یا مدیر بخش فنی برسد.
در مسیر تجاری نیز فرد میتواند دانش گوهرشناسی را با خرید و فروش، تأمین سنگ، کنترل کیفیت و تجارت بینالمللی ترکیب کند.
بنابراین مهارت گوهرشناسی میتواند یک تخصص مستقل باشد یا در کنار تخصصهای دیگری مانند تجارت، طراحی جواهر، ارزیابی و مدیریت کسبوکار مورد استفاده قرار گیرد.
چه عواملی روی فرصتهای شغلی گوهرشناس تأثیر میگذارند؟
فرصتهای شغلی این حوزه به عوامل مختلفی وابسته است، از جمله:
* سطح دانش تخصصی
* تجربه عملی
* توانایی کار با تجهیزات
* اعتبار مدارک آموزشی
* تجربه آزمایشگاهی
* آشنایی با سنگهای رنگی و الماس
* زبان انگلیسی
* آشنایی با بازار جهانی
* مهارت گزارشنویسی
* شبکه حرفهای
* توانایی تشخیص نمونههای پیچیده
بنابراین داشتن یک مدرک آموزشی بهتنهایی تضمینکننده شغل یا درآمد مشخص نیست.
گوهرشناسی چیست و چه تفاوتی با سنگشناسی دارد؟
تفاوت گوهرشناس، ارزیاب و جواهرشناس چیست؟
این سه عنوان در بازار گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما از نظر وظایف میتوانند تفاوت داشته باشند.
گوهرشناس (Gemmologist):
تمرکز اصلی بر شناسایی و بررسی علمی گوهرهاست.
ارزیاب (Appraiser):
تمرکز اصلی بر تعیین ارزش مالی یا بیمهای یک قطعه یا گوهر بر اساس روش و هدف ارزیابی است.
جواهرساز (Jeweller):
تمرکز اصلی بر طراحی، ساخت، تعمیر و اجرای قطعات جواهرات است.
البته یک فرد میتواند در چند حوزه آموزش دیده و بیش از یک نقش حرفهای داشته باشد.
آیا گوهرشناسی شغل پردرآمدی است؟
درآمد این حوزه عدد ثابتی ندارد و نمیتوان برای همه گوهرشناسان یک رقم مشخص تعیین کرد.
درآمد میتواند به کشور، شهر، محل فعالیت، سطح تخصص، تجربه، نوع کار، اعتبار حرفهای و ارتباط فرد با بازار بستگی داشته باشد.
برای مثال، فعالیت یک کارشناس در آزمایشگاه با فعالیت یک متخصص در تجارت بینالمللی گوهرها ساختار درآمدی یکسانی ندارد.
همچنین باید میان حقوق کارمندی، دستمزد خدمات تخصصی و سود تجارت گوهر تفاوت قائل شد.
برای شروع گوهرشناسی از کجا شروع کنیم؟
برای فردی که قصد ورود جدی به این حوزه را دارد، یک مسیر منطقی میتواند چنین باشد:
مبانی علمی → آموزش شناسایی گوهر → کار با تجهیزات → تمرین با نمونه واقعی → تشخیص Synthetic و Simulant → شناخت Treatments → کارآموزی آزمایشگاهی → تخصص در یک حوزه مشخص → ورود حرفهای به بازار
در مراحل بعد میتوان حوزه تخصصی را نیز مشخص کرد؛ برای مثال:
* الماس
* گوهرهای رنگی
* سنگهای نادر
* گوهرهای مصنوعی
* بهسازیها
* شناسایی آزمایشگاهی
* ارزیابی
* تجارت گوهر
* جواهرات آنتیک و کلکسیونی
آیا گوهرشناسی برای آینده شغلی مناسب است؟
گوهرشناسی یک مهارت تخصصی است که میتواند در چند بخش متفاوت صنعت جواهرات مورد استفاده قرار گیرد. اما مسیر حرفهای آن معمولاً با یک دوره آموزشی کوتاه به پایان نمیرسد.
تفاوت اصلی میان یک فرد صرفاً آموزشدیده و یک متخصص حرفهای، در تجربه عملی، تعداد و تنوع نمونههایی که بررسی کرده، توانایی تفسیر شواهد و میزان تسلط او بر تجهیزات و منابع علمی شکل میگیرد.
برای کسانی که به علوم زمین، سنگهای قیمتی، آزمایشگاه و صنعت جواهرات علاقه دارند، گوهرشناسی میتواند نقطه شروع یک مسیر تخصصی گستردهتر باشد؛ مسیری که در ادامه میتواند به آزمایشگاه، ارزیابی، تجارت، آموزش، پژوهش یا مدیریت در صنعت گوهر و جواهرات منتهی شود.
منابع:
* Gemological Institute of America (GIA)
* Swiss Gemmological Institute (SSEF)
* Gübelin Gem Lab
* Gem-A – Gemmological Association of Great Britain
* CIBJO – The World Jewellery Confederation
* International Gemological Institute (IGI)
-------
نویسنده و ناظر علمی
نویسنده:
مهرانه سلمانی
پژوهشگر گوهرشناسی و صنعت طلا و جواهر
ناظر علمی:
دکتر فرشاد کیوانی
گوهرشناس و زمینشناس
مدیر مؤسسه گوهرشناسی آریا
این مقاله با همکاری و بهرهگیری از دانش تخصصی دکتر فرشاد کیوانی، گوهرشناس و زمینشناس و مدیر مؤسسه گوهرشناسی آریا تهیه و تدوین شده است.
